Lao động nữ mang thai là nhóm người lao động cần được bảo vệ đặc biệt cả về mặt sức khỏe lẫn quyền lợi trong quan hệ lao động. Pháp luật lao động Việt Nam, đặc biệt là Bộ luật Lao động 2019 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đã quy định rõ những quyền lợi mà lao động nữ mang thai được hưởng từ khi có thai đến sau sinh con nhằm bảo đảm an toàn sức khỏe, giảm bớt áp lực công việc và bảo vệ thu nhập trong thời gian nghỉ sinh.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu vào 8 quyền lợi chính của lao động nữ mang thai theo quy định pháp luật hiện hành – từ chế độ nghỉ, bảo vệ trong lao động đến quyền hưởng chế độ bảo hiểm xã hội. Mời quý độc giả cùng theo dõi với Sabay nhé!
1. Quyền được khám sức khỏe định kỳ trước khi sinh
Một trong những quyền lợi quan trọng nhất đối với lao động nữ mang thai là quyền được khám sức khỏe trước khi sinh và trong thai kỳ.
Theo Điều 138 Bộ luật Lao động 2019, người lao động nữ có quyền:
- Thường xuyên kiểm tra sức khỏe khi mang thai;
- Nghỉ khám thai có hưởng nguyên lương theo thời gian quy định của Bộ luật.
Cụ thể, nếu trong thời gian mang thai, người lao động phải đi khám thai nhiều lần, họ có quyền tạm thời ngừng công việc mà vẫn được trả lương cho những ngày này. Điều này bảo đảm không làm mất thu nhập khi người mẹ cần chăm sóc sức khỏe bản thân và thai nhi.
2. Quyền được điều chỉnh công việc khi mang thai để bảo vệ sức khỏe
Mẹ bầu không chỉ được khám sức khỏe mà còn được điều chỉnh công việc nếu công việc hiện tại ảnh hưởng đến thai kỳ.
Căn cứ Điều 138 Bộ luật Lao động 2019, nếu công việc đang làm không phù hợp với tình trạng sức khỏe của thai phụ, người sử dụng lao động phải:
- Điều chuyển sang công việc khác nhẹ nhàng hơn mà vẫn đảm bảo mức lương tương đương;
- Không được làm giảm thu nhập chỉ vì lý do điều chỉnh công việc.
Việc này nhằm tránh các yếu tố nguy cơ có hại cho mẹ và thai nhi như: lao động nặng nhọc, tiếp xúc hóa chất độc hại, căng thẳng kéo dài…
3. Quyền được nghỉ trước và sau khi sinh con
Lao động nữ mang thai được nghỉ sinh con và hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định tại Điều 142 Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội.
Cụ thể:
- Người lao động nữ được nghỉ trước khi sinh 2 tháng;
- Sau khi sinh con được nghỉ tối thiểu 6 tháng hưởng chế độ BHXH (nếu đáp ứng đủ điều kiện đóng BHXH).
- Trong trường hợp sinh con dưới 32 tuần tuổi, thời gian nghỉ trước và sau sinh được điều chỉnh cho phù hợp theo hướng bảo đảm sức khỏe cho mẹ và bé.
Quyền này giúp lao động nữ có thời gian ổn định tâm lý, hồi phục sức khỏe sau sinh và chăm sóc bé sơ sinh – điều đặc biệt quan trọng cho cả mẹ và trẻ nhỏ.
>>> Xem thêm: Thị trường ngách là gì? 5 bước xác định thị trường ngách phù hợp
4. Quyền được hưởng trợ cấp một lần khi sinh con
Bên cạnh việc nghỉ sinh có hưởng chế độ BHXH, lao động nữ còn được hưởng trợ cấp một lần khi sinh con theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội.
Điều kiện để được hưởng trợ cấp:
- Lao động nữ đã tham gia BHXH bắt buộc đủ thời gian theo quy định;
- Hoàn tất thủ tục cung cấp giấy tờ liên quan như giấy khai sinh, giấy nghỉ sinh…
Mức hưởng và thủ tục chi tiết được hướng dẫn bởi cơ quan BHXH và hiện nay được thực hiện ngày càng điện tử hóa, giúp người lao động thuận tiện hơn khi làm hồ sơ.
5. Quyền được bảo đảm việc làm sau khi nghỉ thai sản
Một trong những quyền rất quan trọng khác là quyền được giữ nguyên công việc hoặc được bố trí công việc tương đương khi trở lại làm việc sau thời gian nghỉ thai sản.
Bộ luật Lao động quy định:
- Sau khi nghỉ thai sản, người lao động nữ phải được trở lại vị trí làm việc cũ hoặc một vị trí tương đương có mức lương, điều kiện làm việc không thấp hơn trước;
- Người sử dụng lao động không được vì lý do mang thai, sinh con mà chấm dứt hợp đồng lao động hoặc chuyển người lao động sang vị trí thấp hơn.
Điều này giúp bảo vệ người lao động khỏi các hành vi phân biệt đối xử và bảo đảm việc ổn định thu nhập sau khi sinh con.
6. Quyền được bảo vệ khi làm việc trong môi trường độc hại, nguy hiểm
Một số công việc tiềm ẩn rủi ro – đặc biệt là với lao động nữ mang thai – như làm việc với hóa chất, nặng nhọc hoặc trong môi trường không đảm bảo an toàn.
Theo pháp luật lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm:
- Không bố trí lao động nữ mang thai vào công việc độc hại, nguy hiểm khi có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe mẹ và thai nhi;
- Điều chỉnh công việc phù hợp hoặc sắp xếp sang vị trí an toàn hơn nếu cần thiết.
Đây là quyền được pháp luật bảo vệ nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cho người mẹ và bé.
7. Quyền được hưởng chế độ giảm giờ làm việc
Trong thời gian mang thai, nhiều phụ nữ cần giảm bớt áp lực công việc để tránh căng thẳng và nguy cơ đối với thai nhi.
Bộ luật Lao động quy định rằng:
- Lao động nữ mang thai được phép giảm giờ làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, thậm chí tạm ngừng công việc theo chỉ định của bác sĩ;
- Trong những ngày này, nếu được cơ quan y tế khuyến cáo nghỉ ngơi, người lao động vẫn được hưởng nguyên lương theo chế độ.
Quyền này không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn giúp giảm tỷ lệ rủi ro trong thai kỳ, tạo điều kiện cho mẹ bầu ổn định tinh thần và thể chất.
8. Quyền được hưởng bảo hiểm y tế khi sinh con và chăm sóc sức khỏe
Bên cạnh bảo hiểm xã hội, lao động nữ mang thai còn được hưởng quyền lợi từ bảo hiểm y tế (BHYT) theo quy định của Luật BHYT.
Cụ thể:
- Khi khám thai, sinh con và chăm sóc sau sinh tại các cơ sở y tế chấp nhận BHYT, người lao động và con của họ sẽ được giảm chi phí khám chữa bệnh theo mức hưởng BHYT;
- Điều này giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình trong giai đoạn chăm sóc sức khỏe đặc biệt.
Quyền lợi này có tính bổ trợ cho quyền nghỉ thai sản và trợ cấp một lần – tạo thành một hệ thống an sinh toàn diện cho lao động nữ mang thai.
Một số câu hỏi liên quan đến quyền lợi của lao động nữ có thai
Mang thai bao nhiêu tuần thì được hưởng chế độ giảm giờ làm?
Lao động nữ mang thai sẽ được giảm 01 giờ làm việc mỗi ngày (đi muộn hoặc về sớm) hoặc được chuyển sang công việc nhẹ hơn nếu đang thuộc một trong các trường hợp sau:
- Làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;
- Làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;
- Làm công việc có yếu tố ảnh hưởng xấu đến chức năng sinh sản và nuôi con.
Quyền lợi này được áp dụng trong suốt thời gian mang thai theo quy định của pháp luật lao động.
Lao động nữ mang thai được hưởng những quyền lợi gì?
Theo Bộ luật Lao động 2019, lao động nữ mang thai được pháp luật bảo vệ với nhiều quyền lợi quan trọng, bao gồm:
- Không phải làm thêm giờ, làm việc ban đêm hoặc đi công tác xa;
- Được bố trí công việc nhẹ nhàng, an toàn hơn;
- Không bị sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động vì lý do mang thai, nghỉ thai sản;
- Có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng hoặc tạm hoãn thực hiện hợp đồng khi mang thai nếu có chỉ định y tế;
- Được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con;
- Được hưởng đầy đủ chế độ thai sản theo quy định của BHXH;
- Không bị xử lý kỷ luật lao động trong thời gian mang thai và nghỉ thai sản.
Khi nào lao động nữ được nghỉ thai sản?
Thời gian nghỉ thai sản của lao động nữ là 06 tháng, bao gồm cả thời gian nghỉ trước và sau khi sinh. Trong đó, thời gian nghỉ trước khi sinh tối đa không quá 02 tháng.
Trên thực tế, nếu thai đủ 40 tuần thì từ khoảng tuần thai thứ 32, lao động nữ có thể làm thủ tục xin nghỉ và hưởng chế độ thai sản.
Nghỉ thai sản có cần báo trước cho công ty không?
Pháp luật hiện hành không quy định thời hạn bắt buộc phải báo trước khi nghỉ thai sản. Tuy nhiên, để đảm bảo công việc không bị gián đoạn, người lao động nên chủ động thông báo sớm cho doanh nghiệp về thời điểm dự kiến nghỉ thai sản.
Hồ sơ hưởng chế độ thai sản gồm những giấy tờ gì?
Để được giải quyết chế độ thai sản, lao động nữ cần chuẩn bị các giấy tờ sau:
- Bản sao giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con;
- Giấy chứng tử của con (nếu con mất) hoặc của mẹ (trường hợp mẹ mất sau sinh);
- Giấy ra viện hoặc hồ sơ bệnh án trong trường hợp con mất mà chưa được cấp giấy khai sinh;
- Giấy xác nhận của cơ sở y tế về tình trạng sức khỏe của mẹ nếu không đủ điều kiện sinh con;
- Giấy xác nhận của cơ sở y tế nếu phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định.
Tham gia BHXH tự nguyện có được hưởng chế độ thai sản không?
Từ ngày 01/7/2025, theo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, người tham gia BHXH tự nguyện cũng được hưởng chế độ thai sản.
Cụ thể, nếu đã đóng BHXH từ đủ 06 tháng trong vòng 12 tháng trước khi sinh, người tham gia sẽ được nhận trợ cấp 2.000.000 đồng trong các trường hợp:
- Sinh con;
- Thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung;
- Thai chết trong quá trình chuyển dạ.
Lao động nữ mang thai được pháp luật Việt Nam bảo vệ bằng một hệ thống quyền lợi toàn diện – từ quyền nghỉ sinh, quyền khám thai, quyền hưởng BHXH, BHYT cho đến quyền được giữ việc và quay trở lại làm việc sau sinh. Việc nắm rõ các quyền này theo Bộ luật Lao động và các văn bản hướng dẫn liên quan giúp người lao động bảo vệ hiệu quả quyền lợi hợp pháp của bản thân.
Nếu bạn đang chuẩn bị mang thai hoặc đang trong thời gian thai kỳ, hiểu rõ 8 quyền lợi này sẽ giúp bạn vững tâm hơn để cân bằng giữa công việc và chăm sóc sức khỏe, đồng thời đảm bảo quyền lợi lâu dài cho chính mình và con trẻ.
>>> Xem thêm: 7 khoản tiền trích đóng từ lương của người lao động
Kết
Đừng quên theo dõi Sabay để cập nhật các tin tức hữu ích bạn nhé!
SABAY – ĐỒNG HÀNH BAY XA
Hotline: 093 179 1122
Trụ sở: 99 Cộng Hòa, P. Tân Sơn Nhất, TP. HCM
