Không phải mọi khoản tiền doanh nghiệp chi trả đều được tính vào căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Một số khoản phụ cấp hỗ trợ, phúc lợi được quy định và thể hiện riêng có thể không phải đóng BHXH bắt buộc.
Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp phân biệt Các khoản phụ cấp phải đóng BHXH và các khoản không tính đóng, đồng thời làm rõ điều kiện áp dụng, căn cứ pháp lý và những rủi ro khi phân loại sai.
Cùng Sabay theo dõi những chia sẻ sau để tìm hiểu ngay bạn nhé!
Căn cứ pháp lý quy định về tiền lương đóng bảo hiểm xã hội
Theo Luật Bảo hiểm xã hội, tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH của người lao động hưởng lương do doanh nghiệp quyết định gồm Mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận và trả thường xuyên, ổn định.
Căn cứ Nghị định 158/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp cần phân biệt rõ các thành phần tiền lương:
- Mức lương theo công việc hoặc chức danh: Là mức lương được thỏa thuận trong Hợp đồng lao động và thể hiện trong Bảng lương doanh nghiệp.
- Phụ cấp lương: Là khoản bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất công việc, điều kiện sinh hoạt hoặc thu hút lao động. Các khoản như Phụ cấp chức vụ, chức danh, Phụ cấp trách nhiệm, Phụ cấp khu vực nếu mang bản chất phụ cấp lương thì thuộc nhóm Các khoản phụ cấp phải đóng BHXH.
- Khoản bổ sung khác: Nếu được xác định bằng mức tiền cụ thể, thỏa thuận trong hợp đồng và trả thường xuyên, ổn định thì có thể tính vào tiền lương đóng BHXH.
Ngược lại, một số khoản chế độ, phúc lợi được ghi thành mục riêng như tiền thưởng, hỗ trợ ăn giữa ca, xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở… có thể không tính đóng BHXH nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Vì vậy, để xác định Những khoản phụ cấp nào không cần đóng bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp nên kiểm tra theo thứ tự: bản chất khoản chi → Hợp đồng lao động → Thỏa ước lao động tập thể → cách thức chi trả. Cách phân loại này giúp doanh nghiệp thực hiện đúng Chính sách Bảo hiểm xã hội và hạn chế rủi ro.
>>> Xem thêm: Mức lương tối thiểu để đóng BHXH 2026
10 khoản phụ cấp không phải đóng BHXH
Theo quy định hiện hành, không phải mọi khoản Tiền lương và thu nhập của người lao động đều được tính vào tiền lương đóng bảo hiểm xã hội. Căn cứ Luật Bảo hiểm xã hội và hướng dẫn tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP, một số khoản phụ cấp, hỗ trợ và phúc lợi được ghi thành mục riêng trong Hợp đồng lao động có thể không tính đóng BHXH bắt buộc.
Các khoản thường được xác định không tính vào tiền lương đóng BHXH gồm:
| Khoản chi | Tính đóng BHXH |
| Tiền thưởng theo quy định của Bộ luật Lao động | Không |
| Tiền thưởng sáng kiến | Không |
| Tiền ăn giữa ca | Không |
| Hỗ trợ xăng xe, đi lại | Không |
| Hỗ trợ điện thoại | Không |
| Hỗ trợ tiền nhà ở | Không |
| Hỗ trợ tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ | Không |
| Hỗ trợ khi thân nhân qua đời, người lao động kết hôn, sinh nhật | Không |
| Trợ cấp khi người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp | Không |
| Các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác nếu đáp ứng điều kiện | Không |
Các khoản trên được hướng dẫn là chế độ, phúc lợi ghi thành mục riêng trong hợp đồng và không cộng vào tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc.
Ngược lại, những khoản mang bản chất tiền lương như Phụ cấp chức vụ, chức danh, Phụ cấp trách nhiệm, Phụ cấp khu vực, phụ cấp thâm niên, phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, phụ cấp lưu động, phụ cấp thu hút và các khoản có tính chất tương tự thuộc nhóm Các khoản phụ cấp phải đóng BHXH.
Lưu ý: Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi “phụ cấp” hay “hỗ trợ”. Khi xây dựng Bảng lương doanh nghiệp, cần xem xét bản chất khoản chi, nội dung Hợp đồng lao động, Thỏa ước lao động tập thể và quy chế của doanh nghiệp. Đây cũng là căn cứ giúp hạn chế rủi ro khi cơ quan BHXH hoặc Thanh tra lao động kiểm tra. Công đoàn cơ sở có thể tham gia vào việc xây dựng quy chế thưởng, phúc lợi theo quy định của Bộ luật Lao động.
Điều kiện để các khoản phụ cấp được miễn tính đóng BHXH
Không phải cứ gọi tên là “phụ cấp” thì khoản tiền đó được miễn đóng BHXH. Theo Luật Bảo hiểm xã hội và Nghị định 158/2025/NĐ-CP, việc xác định khoản nào không tính vào tiền lương đóng BHXH phải dựa vào bản chất khoản chi, nội dung thỏa thuận và cách chi trả.
Để xác định Những khoản phụ cấp nào không cần đóng bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp có thể kiểm tra theo các điều kiện sau:
- Được quy định rõ: Khoản hỗ trợ, phúc lợi cần được thể hiện trong Hợp đồng lao động, Thỏa ước lao động tập thể, quy chế hoặc văn bản liên quan của doanh nghiệp.
- Tách biệt với tiền lương: Khoản chi cần được thể hiện riêng trên Bảng lương doanh nghiệp, không gộp vào Mức lương theo công việc hoặc chức danh.
- Đúng bản chất khoản chi: Khoản tiền phải thực sự mang tính hỗ trợ, phúc lợi hoặc khoản bổ sung không thuộc tiền lương đóng BHXH. Doanh nghiệp không nên hạ mức lương rồi chuyển phần thu nhập còn lại sang các khoản “phụ cấp” để giảm mức đóng.
- Kiểm tra tính thường xuyên: Các khoản phụ cấp lương hoặc khoản bổ sung có mức tiền cụ thể và được trả thường xuyên, ổn định có thể thuộc tiền lương đóng BHXH. Ngược lại, khoản phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất, quá trình làm việc và chất lượng công việc không thuộc nhóm này theo quy định tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP.
Bảng so sánh nhanh các khoản Phụ cấp phải đóng và không phải đóng BHXH
Để xác định Những khoản phụ cấp nào không cần đóng bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp cần xem bản chất khoản chi thay vì chỉ dựa vào tên gọi. Theo Luật Bảo hiểm xã hội và Nghị định 158/2025/NĐ-CP, tiền lương đóng BHXH gồm Mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận và trả thường xuyên, ổn định.
| Khoản tiền/phụ cấp | Đóng BHXH | Cách xác định |
| Phụ cấp chức vụ, chức danh | ✅ Có | Là khoản phụ cấp gắn với công việc, chức danh |
| Phụ cấp trách nhiệm | ✅ Có | Thuộc phụ cấp lương |
| Phụ cấp khu vực | ✅ Có | Thuộc nhóm phụ cấp lương |
| Phụ cấp thâm niên | ✅ Có | Nếu mang bản chất phụ cấp lương |
| Phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm | ✅ Có | Bù đắp điều kiện lao động |
| Phụ cấp lưu động, phụ cấp thu hút | ✅ Có | Nếu đáp ứng tính chất của phụ cấp lương |
| Tiền thưởng theo Bộ luật Lao động | ❌ Không | Ghi thành mục riêng trong hợp đồng |
| Tiền thưởng sáng kiến | ❌ Không | Thuộc khoản thưởng, phúc lợi |
| Tiền ăn giữa ca | ❌ Không | Ghi riêng trong hợp đồng |
| Hỗ trợ xăng xe, đi lại, điện thoại | ❌ Không | Thuộc khoản hỗ trợ, phúc lợi |
| Hỗ trợ tiền nhà ở | ❌ Không | Ghi thành mục riêng |
| Hỗ trợ giữ trẻ, nuôi con nhỏ | ❌ Không | Thuộc khoản phúc lợi |
| Hỗ trợ cưới hỏi, sinh nhật, thân nhân qua đời | ❌ Không | Khoản phúc lợi không tính vào tiền lương đóng BHXH |
| Trợ cấp khi gặp hoàn cảnh khó khăn | ❌ Không | Nếu thuộc trường hợp và điều kiện theo quy định |
Danh sách trên được tổng hợp từ hướng dẫn về tiền lương đóng bảo hiểm xã hội và Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH. Các khoản phúc lợi được ghi thành mục riêng trong Hợp đồng lao động có thể không tính vào tiền lương đóng BHXH.
Những rủi ro khi cố tình trốn đóng BHXH
Việc doanh nghiệp cố tình giảm Mức lương theo công việc hoặc chức danh rồi chuyển phần thu nhập sang các khoản “phụ cấp” để né đóng BHXH có thể phát sinh rủi ro cho cả doanh nghiệp và người lao động. Theo Luật Bảo hiểm xã hội, căn cứ đóng phải dựa vào bản chất của khoản tiền, không chỉ dựa vào tên gọi trên Bảng lương doanh nghiệp.
Có thể bị truy thu tiền BHXH
Nếu cơ quan BHXH xác định các khoản doanh nghiệp đưa ra ngoài tiền lương thực tế thuộc tiền lương, phụ cấp lương hoặc khoản bổ sung phải đóng, doanh nghiệp có thể phải đóng bổ sung phần BHXH còn thiếu và tiền chậm đóng.
Do đó, doanh nghiệp không nên áp dụng máy móc cách gọi “hỗ trợ” hoặc “phụ cấp” để giảm tiền đóng. Phụ cấp chức vụ, chức danh, Phụ cấp trách nhiệm, Phụ cấp khu vực và các khoản có bản chất tương tự vẫn có thể thuộc nhóm Các khoản phụ cấp phải đóng BHXH.
Ảnh hưởng quyền lợi của người lao động
Mức đóng BHXH thấp có thể làm giảm cơ sở tính một số quyền lợi bảo hiểm của người lao động. Vì vậy, việc cố tình chuyển Tiền lương và thu nhập của người lao động sang các khoản không đóng BHXH không chỉ tạo rủi ro cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Dễ phát sinh rủi ro khi kiểm tra
Doanh nghiệp cần lưu trữ và thống nhất Hợp đồng lao động, Thỏa ước lao động tập thể, quy chế tiền lương và bảng lương. Khi Thanh tra lao động hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội kiểm tra, việc xác định khoản chi có đúng bản chất hay không sẽ là yếu tố quan trọng.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp có thể tự rà soát theo 4 bước:
- Đối chiếu từng khoản trong Bảng lương doanh nghiệp.
- Xác định khoản đó là lương, phụ cấp, khoản bổ sung hay phúc lợi.
- Kiểm tra nội dung trong Hợp đồng lao động và Thỏa ước lao động tập thể.
- Đối chiếu với Chính sách Bảo hiểm xã hội hiện hành trước khi kê khai.
Lưu ý: Các khoản phúc lợi như tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở… có thể không tính đóng BHXH nếu được ghi thành mục riêng và đáp ứng điều kiện theo quy định. Không nên đồng nhất việc không phải đóng bảo hiểm xã hội với việc doanh nghiệp được tự do loại bất kỳ khoản thu nhập nào khỏi căn cứ đóng.
>>> Xem thêm: Điều kiện và mức hưởng trợ cấp thôi việc
Kết
Việc xác định Những khoản phụ cấp nào không cần đóng bảo hiểm xã hội phải dựa trên bản chất khoản chi và quy định pháp luật, không chỉ dựa vào tên gọi. Doanh nghiệp nên đối chiếu Hợp đồng lao động, bảng lương và quy chế nội bộ để xác định đúng căn cứ đóng, tránh phát sinh rủi ro khi kiểm tra.
Theo dõi Sabay để cập nhật các tin tức hữu ích bạn nhé!
SABAY – ĐỒNG HÀNH BAY XA
Hotline: 093 179 1122
Trụ sở: 99 Cộng Hòa, P. Tân Sơn Nhất, TP. HCM
